Η μαρίνα vaquita (Phocoena sinus) έχει γίνει σύμβολο της καταπολέμησης της εξαφάνισης. Με μόλις δώδεκα άτομα να απομένουν στην άγρια φύση, αυτό το μικρό κητώδες, ενδημικό στον Άνω Κόλπο της Καλιφόρνια, αντιμετωπίζει μια κρίσιμη κατάσταση. Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες, έχουν αναδυθεί δύο πρωτοβουλίες που, από πολύ διαφορετικές οπτικές γωνίες, προσπαθούν να του δώσουν μια ευκαιρία: μια ισπανική ταινία που καταγγέλλει την παράνομη διακίνησή του και το καταδικάζει, και ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης για νεαρούς παρατηρητές που έχει ήδη επιτύχει άμεσες παρατηρήσεις.
Η 18η Ιουλίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Βακίτα , μια ημερομηνία που στοχεύει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει αυτό το είδος, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως κρισίμως απειλούμενο από το 1996. Η κύρια απειλή δεν είναι το άμεσο κυνήγι, αλλά τα απλάδια δίχτυα που χρησιμοποιούνται για την παράνομη αλίευση τοτοάμπα, ενός ψαριού του οποίου η κολυμβητική κύστη - γνωστή ως "μπούτσε" - πιάνει εξωφρενικές τιμές στην ασιατική μαύρη αγορά, ειδικά στην Κίνα. Το βακίτα πιάνεται κατά λάθος σε αυτά τα δίχτυα και πνίγεται επειδή δεν μπορεί να αναδυθεί για να αναπνεύσει.
Ο κινηματογράφος ως μεγάφωνο για μια κρίση
Η Ισπανίδα σκηνοθέτης Nuria Ibáñez έκανε πρεμιέρα στην Ισπανία για την ταινία της "The Guardian" , μια ταινία που εστιάζει στις πραγματικότητες του Άνω Κόλπου της Καλιφόρνια. Η ταινία, η οποία διαγωνίστηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μάλαγας και κέρδισε το βραβείο Καλύτερης Πρώτης Ταινίας στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μορέλια, αφηγείται την ιστορία του Basilio Moncada, ενός εργάτη που καταγγέλλει την παράνομη αλιεία τοτοάμπα και καταλήγει να απειλείται η ζωή του. Η Ibáñez περιγράφει το περιβάλλον ως "όμορφο, παραδεισένιο, αλλά βαθιά μέσα του υπάρχει κάτι πολύ πιο εχθρικό". Η σκηνοθέτης εξηγεί ότι ο πραγματικός πρωταγωνιστής δεν είναι η φώκαινα vaquita, αλλά η τοτοάμπα, την οποία αποκαλεί "κοκαΐνη της θάλασσας" λόγω της αξίας της κολυμβητικής της κύστης, η οποία έχει αυξηθεί από 8.000 δολάρια σε 20.000 δολάρια ανά κιλό σε λίγα μόνο χρόνια. Η ταινία αντανακλά πώς η φτώχεια, η θεσμική παραμέληση και το οργανωμένο έγκλημα συνυπάρχουν σε μια περιοχή όπου η παρανομία είναι ανεξέλεγκτη.
Νέοι φύλακες της θάλασσας
Ενώ οι ταινίες ευαισθητοποιούν το κοινό, νέοι φύλακες της μαρίνας vaquita εκπαιδεύονται επί τόπου . Εννέα νέοι από το Σαν Φελίπε της Μπάχα Καλιφόρνια συμμετείχαν σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που διοργάνωσε η Ομάδα για τη Βιωσιμότητα του Άνω Κόλπου της Καλιφόρνια (GIS) και η Εθνική Επιτροπή Προστατευόμενων Φυσικών Περιοχών (Conanp), με την υποστήριξη του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων (Semarnat), του Ομοσπονδιακού Εισαγγελέα για την Προστασία του Περιβάλλοντος (Profepa) και του Sea Shepherd. Για δέκα ημέρες, έπλευσαν με το ερευνητικό σκάφος Seahorse, μαθαίνοντας να χρησιμοποιούν κιάλια μεγάλης εμβέλειας, να ερμηνεύουν ακουστικά σήματα και να συλλέγουν δείγματα περιβαλλοντικού DNA. Παρά τις αντίξοες καιρικές συνθήκες, πέτυχαν τρεις άμεσες θεάσεις vaquita και πολλαπλές ακουστικές ανιχνεύσεις, επιβεβαιώνοντας ότι το είδος εξακολουθεί να υπάρχει στην Περιοχή Μηδενικής Ανοχής και την γύρω περιοχή. Στόχος είναι το Μεξικό να έχει μια ομάδα εθνικών παρατηρητών έως το 2027, ικανών να ηγηθούν μελλοντικών κρουαζιέρων επιστημονικής έρευνας.
Ένα οικοσύστημα σε κίνδυνο
Η μαρίνα vaquita δεν είναι μόνο το μικρότερο κητώδες στον κόσμο —με μήκος μεταξύ 1,2 και 1,5 μέτρων και βάρος έως 55 κιλά— αλλά ο ρυθμός αναπαραγωγής του είναι επίσης πολύ αργός : τα θηλυκά φτάνουν σε σεξουαλική ωριμότητα στα έξι χρόνια και γεννούν μόνο ένα μικρό κάθε δύο χρόνια ή περισσότερο. Αυτό εμποδίζει οποιαδήποτε ανάκαμψη του πληθυσμού. Επιπλέον, το είδος ήταν πάντα ασυνήθιστο, σύμφωνα με γενετικές μελέτες, καθιστώντας το ιδιαίτερα ευάλωτο. Εκτός από την παράνομη αλιεία τοτοάμπα, η ρύπανση από φυτοφάρμακα και η μειωμένη ροή του ποταμού Κολοράντο αλλοιώνουν το βιότοπό του. Η μεξικανική κυβέρνηση διατηρεί επιχειρήσεις επιτήρησης, απομακρύνει τα παράνομα αλιευτικά δίχτυα και εφαρμόζει προγράμματα αποζημίωσης για τους ψαράδες, αλλά το οργανωμένο έγκλημα συνεχίζει να λειτουργεί. Η vaquita προστατεύεται από τη μεξικανική νομοθεσία και διεθνείς συμφωνίες όπως η CITES, αλλά το μέλλον της εξαρτάται από την εξάλειψη της παράνομης αλιείας.
Ο συνδυασμός της κινηματογραφικής καταγγελίας και της εκπαίδευσης νέων παρατηρητών προσφέρει μια αχτίδα ελπίδας για ένα είδος που φαινόταν καταδικασμένο στη λήθη. Ενώ η επιστήμη και η κοινωνία των πολιτών κινητοποιούνται, η μαρίνα vaquita συνεχίζει να κολυμπά στα θολά νερά του Κόλπου της Καλιφόρνια, αντιστεκόμενη με την ίδια επιμονή όπως οι νέοι που έχουν ανταλλάξει δίχτυα με κιάλια. Η επιβίωσή της δεν είναι εγγυημένη, αλλά κάθε θέαση, κάθε ταινία και κάθε νέος φύλακας προσθέτει έναν κόκκο άμμου στον αγώνα για την αποτροπή της οριστικής εξαφάνισής της.