Μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη έστρεψε την προσοχή σε μια γωνιά της Καραϊβικής που πολλοί θεωρούσαν σχεδόν ανέγγιχτη: τα νερά που περιβάλλουν το νησί Ελευθέρα στις Μπαχάμες. Μια διεθνής ομάδα ανίχνευσε κοκαΐνη, καφεΐνη, παυσίπονα και άλλα ναρκωτικά στο αίμα αρκετών καρχαριών , ένα σημάδι του βαθμού στον οποίο η ανθρώπινη δραστηριότητα αφήνει το στίγμα της ακόμη και σε φαινομενικά παρθένα οικοσυστήματα.
Αντί να αποτελούν απλώς μια απλή ιστορία, τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ένα νέο μέτωπο θαλάσσιας ρύπανσης : την παρουσία αναδυόμενων ρύπων, από καθημερινά φάρμακα έως παράνομα ναρκωτικά, που φτάνουν στη θάλασσα μέσω των λυμάτων, του τουρισμού και διαφόρων άλλων απορρίψεων. Παρόλο που η μελέτη διεξήχθη στις Μπαχάμες, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η κατάσταση θα μπορούσε να είναι συγκρίσιμη και σε άλλες παράκτιες τουριστικές περιοχές σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Ευρώπης , όπου η απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων παραμένει πρόβλημα.
Μια πρωτοποριακή μελέτη για τους καρχαρίες Eleuthera
Η έρευνα, με επικεφαλής το Ινστιτούτο Cape Eleuthera σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, επικεντρώθηκε στις ακτές αυτού του νησιού, ενός από τα περισσότερα από 700 που αποτελούν το αρχιπέλαγος των Μπαχαμών. Παρά την απομακρυσμένη τοποθεσία του, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η χημική υπογραφή της ανθρώπινης δραστηριότητας φτάνει σε αυτά τα νερά χωρίς μεγάλη δυσκολία .
Για τη μελέτη, ελήφθησαν δείγματα αίματος από 85 καρχαρίες που ανήκαν σε πέντε παράκτια είδη : τον καρχαρία τίγρης ( Galeocerdo cuvier ), τον καρχαρία με την μαύρη άκρη ( Carcharhinus limbatus ), τον καρχαρία των υφάλων της Καραϊβικής ( Carcharhinus perezi ), τον καρχαρία νοσοκόμα του Ατλαντικού ( Ginglymostoma cirratum ) και τον καρχαρία λεμονιού ( Negaprion brevirostris ).
Η ομάδα ανέλυσε τον ορό των ζώων χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές αναλυτικής χημείας, συγκεκριμένα υγρή χρωματογραφία σε συνδυασμό με φασματομετρία μάζας σε σειρά (LC-MS/MS) , ένα εξαιρετικά ευαίσθητο εργαλείο που επιτρέπει την ανίχνευση ρύπων σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις. Στόχος ήταν να εντοπιστεί η παρουσία ρύπων που προκαλούν αναδυόμενη ανησυχία (CECs) , μιας ομάδας ουσιών που περιλαμβάνει φαρμακευτικά προϊόντα, προϊόντα προσωπικής φροντίδας και ψυχαγωγικά φάρμακα.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Pollution με τον τίτλο «Ναρκωτικά στον παράδεισο: καφεΐνη, κοκαΐνη και παυσίπονα ανιχνεύθηκαν σε καρχαρίες από τις Μπαχάμες» , έχουν περιγραφεί από εξωτερικούς ειδικούς ως ένα από τα πρώτα άμεσα στοιχεία για την ύπαρξη τεχνητών ενώσεων σε άγριους καρχαρίες από αυτήν την περιοχή.
Ποιες ουσίες βρέθηκαν στους καρχαρίες;
Από τους 85 καρχαρίες που μελετήθηκαν, οι 28 βρέθηκαν θετικοί σε τουλάχιστον μία από τις ενώσεις που αναλύθηκαν . Μεταξύ των ουσιών που ανιχνεύθηκαν ήταν η καφεΐνη, η κοκαΐνη, η παρακεταμόλη (ακεταμινοφαίνη) και η δικλοφενάκη , οι οποίες χρησιμοποιούνται συνήθως από τον άνθρωπο ως διεγερτικά, αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη.
Η πιο διαδεδομένη ουσία ήταν η καφεΐνη, η οποία υπήρχε σε 27 από τους 28 μολυσμένους καρχαρίες . Παρακεταμόλη ανιχνεύθηκε σε τρία άτομα, κοκαΐνη σε δύο και δικλοφενάκη σε τρία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας μόνο καρχαρίας παρουσίασε πολλές ουσίες ταυτόχρονα , ένας συνδυασμός που, αν και μετρήθηκε σε μικρές ποσότητες, εγείρει ανησυχίες για πιθανές μακροπρόθεσμες συνδυασμένες επιπτώσεις.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι αυτή είναι η πρώτη φορά που ανιχνεύονται καφεΐνη και παρακεταμόλη σε καρχαρίες οπουδήποτε στον κόσμο . Επιπλέον, είναι η πρώτη καταγεγραμμένη παρουσία κοκαΐνης και δικλοφενάκης σε καρχαρίες στις Μπαχάμες , διευρύνοντας τον κατάλογο των θαλάσσιων ειδών στα οποία έχουν επιβεβαιωθεί αυτές οι ενώσεις.
Πέρα από αυτές τις τέσσερις ουσίες, η μελέτη αξιολόγησε ένα ευρύ φάσμα σκιαγραφικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων αντικαταθλιπτικών, αντιβιοτικών, μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΜΣΑΦ) και άλλων αναλγητικών . Η λίστα περιελάμβανε ενώσεις όπως η καρβαμαζεπίνη, η σιπροφλοξασίνη, η σιταλοπράμη, η φλουοξετίνη, η νιμεσουλίδη, η πιροξικάμη, η σερτραλίνη, η σουλφαμεθοξαζόλη, η τρικλοζάνη, η τριμεθοπρίμη και η τραμαδόλη, οι οποίες βρίσκονται όλες συνήθως σε φαρμακευτικά προϊόντα και προϊόντα προσωπικής φροντίδας.
Οι καρχαρίες -γυναικεία νοσοκόμα και οι καρχαρίες των υφάλων της Καραϊβικής ήταν από τα είδη που επηρεάστηκαν περισσότερο, με αρκετά άτομα να εμφανίζουν ταυτόχρονα πολλαπλές ενώσεις στο αίμα τους . Ίχνη κοκαΐνης ανιχνεύθηκαν επίσης σε τουλάχιστον έναν νεαρό καρχαρία λεμονιού, γεγονός που υποδηλώνει ότι η έκθεση επεκτείνεται ακόμη και σε ζώα στα πρώτα στάδια της ζωής τους.
Το αποτύπωμα του τουρισμού και των λυμάτων
Ένα από τα βασικά ευρήματα της μελέτης είναι η σχέση μεταξύ των ρύπων που βρίσκονται στους καρχαρίες και της ανθρώπινης δραστηριότητας στην περιοχή μελέτης . Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις ανιχνεύθηκαν σε μια περιοχή γνωστή ως The Aquaculture Cage , ένα δημοφιλές σημείο για τους φορείς κατάδυσης και τις περιηγήσεις κολύμβησης με καρχαρίες.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν αρκετές πιθανές οδούς για να φτάσουν αυτές οι ενώσεις στη θάλασσα. Αφενός, σημειώνουν την επίδραση των αστικών λυμάτων , τα οποία μπορεί να περιέχουν ίχνη φαρμάκων και φαρμάκων που δεν απομακρύνονται πλήρως στις μονάδες επεξεργασίας. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ωκεάνια ρεύματα θα μπορούσαν να μεταφέρουν αυτά τα υπολείμματα από άλλα μέρη του νησιού σε περιοχές όπου υπάρχουν καρχαρίες.
Από την άλλη πλευρά, αναφέρεται η άμεση συμβολή του τουρισμού. Η βιολόγος Νατάσα Βόσνικ, κύρια συγγραφέας της μελέτης, εξήγησε ότι σε πολυσύχναστες περιοχές, « οι άνθρωποι ουρούν στο νερό και απορρίπτουν τα λύματα από τα σκάφη », τα οποία εισάγουν συνεχώς μικρές ποσότητες φαρμακευτικών και άλλων ουσιών στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Αυτό επιδεινώνεται από την απόρριψη στερεών αποβλήτων και άλλων υλικών στη θάλασσα. Οι καρχαρίες, όπως είναι χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς τους, δαγκώνουν και ερευνούν ξένα αντικείμενα που βρίσκουν στο νερό , γεγονός που μπορεί να αυξήσει την έκθεσή τους σε ρύπους που συνδέονται με πλαστικά , συσκευασίες ή άλλα υπολείμματα.
Για τους συγγραφείς, η περίπτωση των Μπαχαμών είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, επειδή το αρχιπέλαγος προωθείται ως προορισμός σχεδόν ανέγγιχτης φύσης . Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η χημική ρύπανση είναι πολύ πιο διαδεδομένη από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως και ότι ακόμη και περιοχές που θεωρούνται «καθαρές» δέχονται ένα σύνθετο μείγμα ανθρωπογενών ενώσεων.
Πώς επηρεάζουν αυτές οι ουσίες την υγεία των καρχαριών;
Μία από τις πτυχές που έχει προκαλέσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον μεταξύ των ειδικών είναι η επίδραση αυτών των ουσιών στη φυσιολογία των καρχαριών. Παρόλο που η μελέτη δεν βρήκε σαφή στοιχεία ορατής φυσικής βλάβης ή εμφανών παθολογιών που προκύπτουν από την έκθεση, εντόπισε διαφορές σε διάφορους βιολογικούς δείκτες μεταξύ μολυσμένων ατόμων και εκείνων που δεν είχαν φάρμακα στο αίμα τους.
Συγκεκριμένα, καρχαρίες που εκτέθηκαν σε καφεΐνη, κοκαΐνη ή παυσίπονα εμφάνισαν μεταβολές στα επίπεδα τριγλυκεριδίων, ουρίας και γαλακτικού οξέος . Αυτές οι παράμετροι σχετίζονται με τον ενεργειακό μεταβολισμό και την αντίδραση στο στρες, επομένως οι διακυμάνσεις θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ανεπαίσθητες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το σώμα διαχειρίζεται την ενέργεια ή αντιδρά σε έντονες καταστάσεις.
Οι ειδικοί που συμβουλεύτηκαν, όπως η ωκεανογράφος Tracy Fanara, έχουν τονίσει ότι η πραγματικά αξιοσημείωτη πτυχή δεν είναι μόνο η ανίχνευση κοκαΐνης ή φαρμακευτικών ουσιών σε παράκτιους καρχαρίες, αλλά και η παρατήρηση σχετικών αλλαγών στους μεταβολικούς δείκτες . Αυτοί οι τύποι αλλαγών, αν και δεν εκδηλώνονται άμεσα ως ασθένειες, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά, την κυνηγετική ικανότητα, την αναπαραγωγή ή την αντοχή στο στρες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.
Η έκθεση σε μείγματα ρύπων σε χαμηλές συγκεντρώσεις είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αξιολογηθεί. Κάθε ουσία, μεμονωμένα, μπορεί να βρίσκεται κάτω από τα όρια που θεωρούνται επικίνδυνες, αλλά ο συνδυασμός πολλών μπορεί να προκαλέσει σωρευτικές ή συνεργιστικές επιδράσεις που δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί επαρκώς.
Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι, προς το παρόν, δεν μπορεί να τεκμηριωθεί άμεση αιτιώδης σύνδεση μεταξύ της παρουσίας αυτών των ενώσεων και συγκεκριμένων προβλημάτων υγείας στους καρχαρίες που μελετήθηκαν . Ωστόσο, πιστεύουν ότι τα δεδομένα δικαιολογούν την επέκταση της έρευνας, συμπεριλαμβανομένης της μακροπρόθεσμης παρακολούθησης, των μελετών συμπεριφοράς και των αναλύσεων σε άλλες γεωγραφικές περιοχές , συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών θαλασσών με έντονη κυκλοφορία.
Ένα παγκόσμιο πρόβλημα: από την Καραϊβική έως τις ευρωπαϊκές ακτές
Παρόλο που η μελέτη διεξήχθη στις Μπαχάμες, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης έρευνας σχετικά με το πώς τα ψυχαγωγικά ναρκωτικά και τα καθημερινά φάρμακα φτάνουν σε ποτάμια, εκβολές ποταμών και ωκεανούς . Τα τελευταία χρόνια, έχουν δημοσιευτεί μελέτες που δείχνουν τις επιπτώσεις αυτών των ουσιών σε μια μεγάλη ποικιλία ειδών.
En ΕυρώπηΓια παράδειγμα, έχουν περιγραφεί περιπτώσεις de peces εκτεθειμένος σε μεθαμφεταμίνη ή άλλες ενώσεις που τροποποιούν τη συμπεριφορά τους, και επεισόδια θνησιμότητας όπως νέα ερείπια de peces θάνατοι στο ΤέλντεΣε ελεγχόμενα πειράματα, ορισμένα άτομα Έδειξαν προτίμηση στο νερό που περιείχε το φάρμακο.ακόμη και μετά τη μεταφορά τους σε καθαρές αποθέσεις, ένα μοτίβο που θυμίζει μηχανισμούς εθισμού που παρατηρούνται σε ανώτερα σπονδυλωτά.
Άλλες μελέτες, που διεξήχθησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν αναλύσει την επίδραση ψυχοδραστικών ουσιών όπως το MDMA σε θαλάσσια ασπόνδυλα όπως τα χταπόδια. Αν και αυτά ήταν εργαστηριακά πειράματα, τα αποτελέσματα έδειξαν εκπληκτικές αλλαγές στην κοινωνική τους συμπεριφορά , υποδηλώνοντας ότι ορισμένοι νευρωνικοί μηχανισμοί είναι πολύ αρχαίοι και κοινοί μεταξύ πολύ διαφορετικών ομάδων ζώων.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, η ανησυχία επικεντρώνεται στην απόρριψη ανεπαρκώς επεξεργασμένων αστικών λυμάτων στη Μεσόγειο Θάλασσα, τον Ατλαντικό Ωκεανό και τη Βόρεια Θάλασσα. Οι εκθέσεις για την ποιότητα του νερού έχουν εντοπίσει την παρουσία αντικαταθλιπτικών, αναλγητικών, αντιβιοτικών και ιχνών ψυχαγωγικών ναρκωτικών σε ποτάμια που εκβάλλουν σε αυτές τις λεκάνες, αυξάνοντας την πιθανότητα καταστάσεων παρόμοιων με αυτές που περιγράφονται στις Μπαχάμες, αν και τέτοια μόλυνση δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί τόσο εντυπωσιακά σε μεγάλα αρπακτικά όπως οι καρχαρίες.
Η εμπειρία της Καραϊβικής χρησιμεύει επομένως ως προειδοποίηση για άλλες περιοχές με έντονη τουριστική πίεση, συμπεριλαμβανομένων των ισπανικών ακτών , όπου η υψηλή πυκνότητα πληθυσμού το καλοκαίρι, τα σκάφη αναψυχής και οι περιστασιακές διαρροές μπορούν να συμβάλουν σε ένα συγκρίσιμο χημικό κοκτέιλ, αν και λιγότερο ορατό από αυτό των πλαστικών ή των διαρροών υδρογονανθράκων.
Η ανάγκη δράσης για τους αναδυόμενους ρύπους
Οι λεγόμενοι αναδυόμενοι ρύποι (ECs) περιλαμβάνουν ένα πολύ ευρύ φάσμα ουσιών που, μέχρι σχετικά πρόσφατα, δεν λαμβάνονταν σχεδόν καθόλου υπόψη στη διαχείριση της ποιότητας του νερού. Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, φαρμακευτικά προϊόντα, καλλυντικά, απωθητικά, απολυμαντικά, αντιφλεγμονώδη, αναλγητικά και ψυχαγωγικά φάρμακα.
Πολλές από αυτές τις ενώσεις δεν ρυθμίζονται ειδικά στη νομοθεσία περί απόρριψης λυμάτων ή ρυθμίζονται μόνο σε πολύ περιορισμένο βαθμό. Τα συμβατικά συστήματα επεξεργασίας λυμάτων, που υπάρχουν τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική, δεν είναι πάντα σε θέση να τις απομακρύνουν πλήρως , με αποτέλεσμα να καταλήγουν σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσες αφού περάσουν από μονάδες επεξεργασίας.
Η εργασία που πραγματοποιήθηκε στην Ελευθέρα υπογραμμίζει ότι, ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, αυτοί οι ρύποι μπορούν να εισέλθουν στην θαλάσσια τροφική αλυσίδα και να καταλήξουν σε μεγάλα αρπακτικά όπως οι καρχαρίες. Αυτή είναι μια κατάσταση που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, θα μπορούσε να επαναληφθεί σε άλλα μέρη του κόσμου με παρόμοια χαρακτηριστικά , ειδικά όπου συμπίπτουν ο εντατικός τουρισμός, οι απορρίψεις λυμάτων και τα οικολογικά πολύτιμα οικοσυστήματα.
Διεθνείς οργανισμοί και ευρωπαϊκοί περιβαλλοντικοί οργανισμοί ζητούν εδώ και χρόνια βελτιώσεις στην επεξεργασία λυμάτων , ενσωματώνοντας πιο προηγμένες τεχνολογίες (όπως οζονισμός ή η διήθηση με μεμβράνη) που μειώνουν την παρουσία φαρμακευτικών προϊόντων και άλλων ρύπων. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των λύσεων δεν είναι ομοιόμορφη και εξαρτάται από τις δημόσιες επενδύσεις, τους κανονισμούς και τις νομικές υποθέσεις σε κάθε χώρα.
Στον τομέα της έρευνας, η περίπτωση των καρχαριών των Μπαχαμών ενισχύει την ιδέα ότι χρειάζονται ολοκληρωμένες μελέτες που να συνδυάζουν την περιβαλλοντική χημεία, τη θαλάσσια βιολογία και την ανάλυση κινδύνου . Μόνο με αυτόν τον τρόπο, επισημαίνουν οι ειδικοί, θα είναι δυνατή η ακριβέστερη αξιολόγηση των επιπτώσεων για τη θαλάσσια ζωή από την έκθεση για χρόνια σε ένα «κοκτέιλ» ενώσεων, ακόμη και όταν η καθεμία εμφανίζεται σε φαινομενικά χαμηλές δόσεις.
Η ανακάλυψη στην Ελευθέρα, με καρχαρίες που φέρουν ίχνη καφεΐνης, κοκαΐνης και παυσίπονων στο αίμα τους , έχει γίνει σύμβολο αυτής της νέας φάσης της ρύπανσης των ωκεανών: λιγότερο ορατή από το πλαστικό ή το πετρέλαιο, αλλά εξίσου συνδεδεμένη με τις καθημερινές μας συνήθειες και τον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα απόβλητα σε όλο τον κόσμο.
