Η εικόνα είναι τόσο εντυπωσιακή όσο και πρωτοφανής: μια όρκα πιάνει γερά την ουρά ενός ηλιοψαρού, ενώ μια άλλη βουτάει με πλήρη ταχύτητα προς το μέρος του. Η πρόσκρουση είναι τόσο βάναυση που το σώμα του τεράστιου ψαριού εκρήγνυται σε χιλιάδες θραύσματα που επιπλέουν στο νερό. Αυτό που φαίνεται να είναι μια ακραία σκηνή κυνηγιού, στην πραγματικότητα, είναι μια συμπεριφορά που οι επιστήμονες δεν είχαν ποτέ πριν καταγράψει σε αυτά τα κητώδη και η οποία μόλις δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Ethology.
Η ανακάλυψη, με επικεφαλής την ερευνήτρια Kathryn Ayres της οργάνωσης Beneath The Waves, βασίζεται σε δύο ξεχωριστές ηχογραφήσεις που έγιναν στον Κόλπο της Καλιφόρνια, στα ανοικτά των ακτών του Μεξικού. Και στις δύο περιπτώσεις, μια ομάδα φαλαινών δολοφόνων (Orcinus orca) εκτελεί έναν συντονισμένο ελιγμό: ένα ενήλικο θηλυκό αρπάζει ένα ηλιοψάρι με κοφτερή ουρά (Masturus lanceolatus) από το μεγάλο πτερύγιο της ουράς του, ενώ ένα αρσενικό επιταχύνει και το εμβολίζει αμέσως μόλις το θηλυκό το απελευθερώσει. Το αποτέλεσμα είναι η σχεδόν ακαριαία αποσύνθεση του ζώου, το οποίο μπορεί να φτάσει τα 2.000 κιλά σε βάρος και τα τρία μέτρα σε μήκος.
Μια τεχνική κυνηγιού που δεν έχει ξαναδεί κανείς
Το πρώτο περιστατικό συνέβη στις 29 Ιουλίου 2024, όταν ο Ayres έκανε καταδύσεις ως οδηγός θαλάσσιου σαφάρι κοντά στο San José del Cabo, στην Baja California Sur. Μια ομάδα τριών θηλυκών, ενός αρσενικού και ενός νεαρού ψαριού μόλις είχε τελειώσει το κυνήγι ενός διαμαντιού όταν εμφανίστηκε το κουφάρι ενός ηλιόψαρου. Το θηλυκό το κράτησε, το αρσενικό όρμησε και το νεαρό όρμησε για να καταβροχθίσει τα μικρά θραύσματα, ενώ τα ενήλικα κατανάλωσαν το κυρίως σώμα. Το δεύτερο περιστατικό, που καταγράφηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2025 από τον ταξιδιωτικό πράκτορα Héctor Franz, επανέλαβε την ίδια ακριβώς ακολουθία στο κανάλι ανοιχτά του νησιού Cerralvo.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι και στις δύο περιπτώσεις το ηλιοψάρι του ωκεανού ήταν ήδη νεκρό και τα εσωτερικά του όργανα είχαν αφαιρεθεί, αποκλείοντας την πιθανότητα ο εμβολισμός να ήταν μια μέθοδος θανάτωσης. «Πιστεύουμε ότι αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει τις νεότερες όρκες, με τα μικρότερα σαγόνια τους, να τρέφονται πιο εύκολα ή θα μπορούσε απλώς να είναι για διασκέδαση. Οι όρκες είναι γνωστές για το ότι παίζουν με την τροφή τους», εξήγησε ο Ayres σε μια δήλωση.
Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, θαλάσσιος βιολόγος Erick Higuera , εκτελεστικός διευθυντής των Orcas Mexico, προσθέτει ότι ο ελιγμός καταδεικνύει την ικανότητα τακτικού σχεδιασμού: «Οι όρκες είναι σε θέση να καταστρώσουν νοερά ένα σχέδιο πολλαπλών βημάτων και να το εκτελέσουν με στρατιωτική ακρίβεια». Ο Higuera επισημαίνει επίσης ότι η σωματική δομή του ηλιοψαρού του ωκεανού, με ένα παχύ στρώμα ζελατινώδους κολλαγόνου που αποτελείται από σχεδόν 90% νερό, το καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτο στον κατακερματισμό από κινητική πρόσκρουση.
Παιχνίδι ή στρατηγική φαγητού;
Η επιστημονική κοινότητα δεν αποκλείει ότι η συμπεριφορά αυτή έχει και μια παιχνιδιάρικη συνιστώσα. Οι όρκες είναι γνωστό ότι παίζουν με αντικείμενα και νεκρά θηράματα: στο Puget Sound, στα ανοικτά των ακτών της Ουάσινγκτον, έχουν παρατηρηθεί να χρησιμοποιούν νεκρούς σολομούς ως καπέλα, ενώ σε άλλες περιοχές πετάνε δέρματα θαλάσσιων λέοντων στον αέρα. «Σε πολλές περιπτώσεις, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιος λειτουργικός λόγος πέρα από το παιχνίδι», λέει η Monika Wieland Shields, διευθύντρια του Ινστιτούτου Συμπεριφοράς Όρκας, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη.
Ωστόσο, η παρουσία ενός νεαρού ψαριού στην πρώτη περίπτωση, το οποίο τράφηκε ενεργά με τα μικρότερα θραύσματα, υποδηλώνει γονική επένδυση . «Το σπάσιμο ενός σκληρού, ελαστικού ηλιοψαρού σε μικρά κομμάτια το καθιστά πολύ πιο προσιτό σε μια νεαρή όρκα», εξηγεί ο Higuera. Τα ενήλικα δεν κατανάλωσαν τα μικροσκοπικά θραύσματα, αφήνοντάς τα για το μικρό, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι η τεχνική χρησιμεύει για να διευκολύνει τη σίτιση των νεότερων ατόμων.
Η μελέτη κάνει επίσης μια παραλληλία με μια άλλη πρόσφατη συμπεριφορά που παρατηρήθηκε σε όρκες: επιθέσεις σε πηδάλια ιστιοπλοϊκών σκαφών στα ανοικτά των ακτών της Ιβηρικής Χερσονήσου. «Υπάρχει μια σαφής εννοιολογική σύνδεση», λέει ο Higuera. «Και στις δύο περιπτώσεις, παρατηρούμε γνωστικές και αυτοανταμοιβόμενες συμπεριφορές που εξαπλώνονται μέσω της κοινωνικής μάθησης. Η διαφορά έγκειται στον στόχο: ενώ οι Ιβηρικές όρκες έχουν αναπτύξει ένα παιχνίδι που επικεντρώνεται στα πηδάλια, εκείνες στον Κόλπο της Καλιφόρνια εφαρμόζουν αυτή την παιχνιδιάρικη καινοτομία στην επεξεργασία τροφίμων».
Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη για περισσότερες καταγραφές υψηλής ποιότητας, ειδικά των ραχιαίων πτερυγίων και των οφθαλμικών κηλίδων, για την αναγνώριση ατόμων και τη διαπίστωση του κατά πόσον αυτή η τεχνική μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. «Συνεχίζουμε να ανακαλύπτουμε νέες τεχνικές σχετικά με το πώς οι όρκες κυνηγούν και επεξεργάζονται το θήραμά τους», καταλήγει ο Ayres. «Είναι ένας από τους πιο εμβληματικούς θαλάσσιους θηρευτές στον κόσμο, και όμως δεν σταματούν ποτέ να μας εκπλήσσουν».
Αυτή η συμπεριφορά, η οποία συνδυάζει συντονισμό, ωμή βία και πιθανώς παιχνίδι, ανοίγει ένα νέο παράθυρο στη νοημοσύνη και τον πολιτισμό των όρκα. Ενώ οι επιστήμονες συνεχίζουν να συλλέγουν δεδομένα, οι εικόνες αυτών των κητωδών να σκοτώνουν ένα ηλιοψάρι δύο τόνων έχουν ήδη γίνει viral, υπενθυμίζοντάς μας ότι ο ωκεανός εξακολουθεί να κρύβει μυστικά που αψηφούν τη φαντασία μας.