Η θάλασσα αποδείχθηκε για άλλη μια φορά μια χώρα του απρόβλεπτου. Κατά τη διάρκεια μιας ερευνητικής κατάδυσης στα ανοικτά του απομακρυσμένου νησιού Κόκος στην Κόστα Ρίκα, ο Μεξικανός θαλάσσιος βιολόγος Μαουρίτσιο Χόγιος δέχτηκε δάγκωμα καρχαρία στο κεφάλι και, παρά τις πιθανότητες, επέζησε.
Το περιστατικό συνέβη κατά τη διάρκεια μιας επιστημονικής εκστρατείας για την επισήμανση καρχαριών και τη μελέτη των κινήσεών τους. Ο 48χρονος Χόιος αφηγήθηκε ότι η αντίδραση του ζώου ήταν ακαριαία και αμυντική , ένας αμοιβαίος φόβος υποβρυχίως που κατέληξε σε έναν αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο για τη διάσωσή τους.
Επίθεση κατά τη διάρκεια επιστημονικής κατάδυσης
Η μέρα ξεκίνησε όπως τόσες άλλες: ρύθμιση του εξοπλισμού, έλεγχοι ρουτίνας και σταδιακή κάθοδος σε βάθος 37 μέτρων . Σε εκείνο το σημείο, η ομάδα εντόπισε έναν καρχαρία από τα Γκαλαπάγκος μήκους περίπου 2,7 μέτρων, τον στόχο του προγράμματος σήμανσης για σκοπούς διατήρησης.
Ο Χόγιος σημάδεψε και εκτόξευσε έναν μαρκαδόρο που ενσωματώθηκε στη βάση του ραχιαίου πτερυγίου του καρχαρία. Τότε ήταν που το ζώο γύρισε γρήγορα και, με μια ξαφνική κίνηση, όρμησε προς τον ερευνητή , ξεκινώντας μια κρίσιμη στιγμή που διήρκεσε μόνο δευτερόλεπτα.
Η κρίσιμη στιγμή και η αντίδραση του καρχαρία
Σύμφωνα με τον επιστήμονα, ο καρχαρίας άνοιξε διάπλατα το στόμα του και κατάπιε ακόμη και το κεφάλι του για ένα δευτερόλεπτο. Άκουσε έναν ήχο τριξίματος που αναγνώρισε ως πίεση στο κρανίο και μόλις το ζώο ένιωσε την επαφή με το οστό, τον άφησε ελεύθερο και κολύμπησε μακριά.
Εν μέσω της έκρηξης αδρεναλίνης και της κακής ορατότητας, ο Χόγιος εντόπισε τη σκιά του καρχαρία να απομακρύνεται δύο φορές. Υποστηρίζει ότι αν είχε επιμείνει, το αποτέλεσμα θα ήταν διαφορετικό. Η ερμηνεία του είναι σαφής: ήταν μια αιφνιδιαστική αντίδραση μετά την επισήμανση, όχι μια επίθεση θηρευτή.
Τραυματισμοί, κατεστραμμένος εξοπλισμός και ελεγχόμενη ανάβαση
Το δάγκωμα άφησε πολλαπλές τομές στο τριχωτό της κεφαλής και στο πρόσωπο. Οι αναφορές έκαναν λόγο για 27 τραύματα από τρύπημα που απαιτούσαν ράμματα, εκτός από πόνο στο σαγόνι. Η μάσκα ήταν στριμμένη και μούσκεμα με νερό και αίμα, περιπλέκοντας κάθε προσπάθεια μετακίνησης. Παρόμοιες επιθέσεις καρχαριών σε τουριστικές ακτές έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για την ασφάλεια.
Τα δόντια του καρχαρία έκοψαν τους σωλήνες αέρα του εξοπλισμού , αναγκάζοντας τον επιστήμονα να ανέβει προσεκτικά για να αποφευχθεί η αύξηση του κινδύνου ασθένειας αποσυμπίεσης. Με κοφτές ανάσες και ψύχραιμο κεφάλι, ο επιστήμονας ξεκίνησε την ανάβασή του στην επιφάνεια.
Μόλις βγήκε έξω, οι σύντροφοί του στην αποστολή τον ασφάλισαν στη βάρκα και τον μετέφεραν στο νησί Κόκος, όπου έλαβε τις πρώτες βοήθειες από το προσωπικό του πάρκου προτού εκκενωθεί στην ηπειρωτική χώρα. Αργότερα, ο ίδιος αφηγήθηκε το περιστατικό από ένα νοσοκομείο στο Σαν Χοσέ.
Πορεία και στόχος της αποστολής
Ο Χόγιος ηγούνταν της ομάδας σε μια μελέτη των διαδρομών μετανάστευσης καρχαριών κατά μήκος μιας υποθαλάσσιας οροσειράς στα ανοικτά των Νήσων Κόκος, σε απόσταση μεγαλύτερη των 600 χιλιομέτρων από την ηπειρωτική χώρα. Η αποστολή είχε αναχωρήσει από την Κόστα Ρίκα στις 20 Σεπτεμβρίου και η συνάντηση έλαβε χώρα την έκτη ημέρα των καταδύσεων.
Με πάνω από τρεις δεκαετίες εμπειρίας, ο Μεξικανός έχει σημαδέψει μεγάλους λευκούς καρχαρίες, καρχαρίες τίγρης και σφυροκέφαλους, καθώς και φαλαινοκαρχαρίες . Διευθύνει τον οργανισμό προστασίας της φύσης Pelagios Kakunjá , με έδρα τη Λα Παζ του Μεξικού, και σε αυτή την εκστρατεία συνεργάστηκε με την ομάδα Fins Attached Marine Research and Conservation.
Ο Άλεξ Αντωνίου, επικεφαλής της Fins Attached, τόνισε ότι η εμπειρία και η ψυχραιμία του Hoyos έκαναν τη διαφορά: η αντίδρασή του ήταν ήρεμη και αποτελεσματική , μια αντίδραση που προέκυψε από τη γνώση της συμπεριφοράς των καρχαριών και την εκπαίδευσή του για ακραία σενάρια.
Συμπεριφορά καρχαριών και ασφάλεια στο νερό
Η ομάδα ερμηνεύει το περιστατικό ως περίπτωση άμυνας από κοντινή απόσταση : το θηλυκό καρχαρία που είχε σημαδευτεί δεν είδε τον δύτη να πλησιάζει, ένιωσε το τσίμπημα της σημαδούρας και δάγκωσε προειδοποιητικά για να καθαρίσει τον χώρο της. Οι καρχαρίες των Γκαλαπάγκος, κορυφαίοι θηρευτές, γενικά δείχνουν λιγότερο φόβο για τους ανθρώπους, κάτι που διευκολύνει την σημαδούρα, αλλά απαιτεί και πρόσθετες προφυλάξεις.
Η αποστολή τονίζει ότι ο στόχος της μελέτης είναι η ενίσχυση των μέτρων προστασίας από την εμπορική αλιεία και η καλύτερη κατανόηση των μετακινήσεων αυτών των βασικών ειδών. Η συνύπαρξη μεταξύ επιστήμης και άγριας ζωής ενέχει κινδύνους. Η ελαχιστοποίησή τους απαιτεί αυστηρά πρωτόκολλα, εκπαίδευση και σεβασμό στη φυσική συμπεριφορά των ζώων.
Η περίπτωση του Mauricio Hoyos αφήνει μια δυνατή εντύπωση: ένας βετεράνος ερευνητής ο οποίος, μετά από μια εξαιρετική συνάντηση στα 37 μέτρα, κατάφερε να παραμείνει ψύχραιμος, να σώσει τη ζωή του και να παράσχει πολύτιμες πληροφορίες για το πώς να αλληλεπιδρά κανείς με μεγάλους καρχαρίες σε περιβάλλοντα διατήρησης.
