Η ρύπανση από υδράργυρο παραμένει μια από τις πιο σιωπηλές και επίμονες περιβαλλοντικές απειλές. Πρόσφατη έρευνα έχει επισημάνει πώς η υποβάθμιση των παράκτιων οικοσυστημάτων μπορεί να απελευθερώσει αυτό το μέταλλο που έχει συσσωρευτεί εδώ και δεκαετίες, ενώ σε άλλα μέρη του κόσμου, η άμεση έκθεση επηρεάζει ολόκληρες κοινότητες, από παιδιά σχολικής ηλικίας στο Περού έως αυτόχθονες πληθυσμούς στη Βολιβία. Τα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι ο υδράργυρος όχι μόνο παραμένει στο περιβάλλον αλλά και ανακυκλώνεται όταν τα οικοσυστήματα που τον αποθηκεύουν διαταράσσονται.
Μια διεθνής ομάδα, στην οποία συμμετέχουν ερευνητές από το Κέντρο Προηγμένων Μελετών Blanes (CEAB-CSIC) στη Χιρόνα, δημοσίευσε μια μελέτη στο περιοδικό Earth-Science Reviews, η οποία αναλύει τον ρόλο των μαγκρόβιων δασών, των αλμυρών ελών και των λιβαδιών θαλάσσιας χλόης ως καταβόθρες υδραργύρου. Αυτά τα οικοσυστήματα, γνωστά ως οικοσυστήματα μπλε άνθρακα, συσσωρεύουν περίπου 16 τόνους υδραργύρου ετησίως στα ιζήματά τους, αλλά όταν υποβαθμίζονται ή εξαφανίζονται, μπορούν να απελευθερώσουν έως και 26 τόνους ετησίως. Η έρευνα δείχνει ότι δραστηριότητες όπως η βυθοκόρηση, η αλιεία με τράτες βυθού, η παράκτια ανάπτυξη, οι πετρελαιοκηλίδες και τα κλιματικά φαινόμενα όπως οι καταιγίδες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και τα θαλάσσια κύματα καύσωνα είναι οι κύριοι παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο αυτή τη λειτουργία αποθήκευσης.
Παράκτια οικοσυστήματα: ο υδράργυρος βυθίζεται σε κίνδυνο
Η μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές από διάφορες χώρες, υπογραμμίζει ότι τα μαγκρόβια δάση, οι αλμυροί βάλτοι και τα λιβάδια θαλάσσιας χλόης λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα που παγιδεύουν επικίνδυνους ρύπους, συμπεριλαμβανομένων βαρέων μετάλλων όπως ο υδράργυρος. Ενώ αυτά τα οικοσυστήματα παραμένουν υγιή, ο υδράργυρος ακινητοποιείται στα ιζήματα, αλλά η καταστροφή τους μπορεί να αντιστρέψει αυτή τη διαδικασία. Ο Όσκαρ Σεράνο, συν-συγγραφέας της μελέτης και διευθυντής της ομάδας GAME στο CEAB-CSIC, τονίζει ότι η διατήρηση αυτών των περιοχών είναι το κλειδί για την αποτροπή της επανεισόδου του υδραργύρου στο περιβάλλον. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι πιο ευάλωτες περιοχές είναι η Ανατολική Ασία, η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική, η υποσαχάρια Αφρική και πολλά νησιά του Ειρηνικού.
Η απειλή στις τάξεις του Περού
Στο Περού, μια έκθεση του Συμβουλίου για την Περιβαλλοντική Υγεία (CSA) αποκάλυψε ότι τουλάχιστον 2.647 μαθητές και σχολικό προσωπικό εκτίθενται καθημερινά σε επικίνδυνα επίπεδα βαρέων μετάλλων σε 39 σχολεία σε περιοχές εξόρυξης όπως η Ουανκαβέλικα, η Άνκας, η Καχαμάρκα, η Χουνίν και η Λίμα. Οι αναλύσεις εδάφους δείχνουν συγκεντρώσεις αρσενικού, μολύβδου και υδραργύρου που υπερβαίνουν τα Πρότυπα Περιβαλλοντικής Ποιότητας της χώρας. Πολλά από αυτά τα σχολεία χτίστηκαν στις τοποθεσίες πρώην εργοστασίων επεξεργασίας αργύρου και χρυσού, όπου η κιννάβαρη χρησιμοποιούνταν για την εξαγωγή υδραργύρου. Ο Νίκολας Ρόμπινς, πρόεδρος της CSA, ζητά περαιτέρω αξιολογήσεις και άμεση δράση για τη μείωση του κινδύνου.
Ο επιδημιολόγος Ενρίκε Έκος προειδοποιεί ότι η παρατεταμένη έκθεση σε αυτά τα μέταλλα, ειδικά σε παιδιά και έγκυες γυναίκες, μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη νευρολογική βλάβη λόγω βιοσυσσώρευσης. Τον Δεκέμβριο του 2023, ένα δικαστήριο διέταξε την περουβιανή κυβέρνηση να κηρύξει κατάσταση περιβαλλοντικής έκτακτης ανάγκης στην Ουανκαβέλικα λόγω μόλυνσης από υδράργυρο, μόλυβδο και αρσενικό, αλλά οι αρχές δεν έχουν ακόμη εφαρμόσει συγκεκριμένα μέτρα. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη σε περιοχές υψηλής φτώχειας, όπου η έλλειψη πόρων επιδεινώνει την ευαλωτότητα των παιδιών σχολικής ηλικίας.
Υδράργυρος στον Αμαζόνιο της Βολιβίας: επιπτώσεις στην υγεία
Στη Βολιβία, μια διοργανική μελέτη που διεξήχθη σε κοινότητες του Αμαζονίου επιβεβαίωσε την υψηλή έκθεση σε υδράργυρο από το Παράνομη εξόρυξη και μολυσμένα ψάρια. Ανάλυση μαλλιών και de peces Μελέτες από την περιοχή αποκάλυψαν ότι περισσότερο από το 50% των κατοίκων έχουν ηπατική βλάβη, περισσότερο από το 30% έχουν αλλοιώσεις στα ερυθρά αιμοσφαίρια και το 40% έχουν γονιδιοτοξική βλάβη, δηλαδή βλάβη στο DNA. Ο Ρότζερ Καρβαχάλ, επικεφαλής της Πειραματικής Βιοϊατρικής στο Ινστιτούτο Seladis, εξήγησε ότι τα πιο συχνά συμπτώματα είναι η κόπωση, η αναιμία και η ζάλη, αν και η παρατεταμένη έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε εκφυλιστικές ασθένειες και καρκίνο.
Οι ερευνητές συνιστούν την πλήρη εξάλειψη της χρήσης υδραργύρου στην εξόρυξη χρυσού και την αντικατάστασή της με λιγότερο ρυπογόνες εναλλακτικές τεχνολογίες. Ο Ιατρικός Σύλλογος της Βολιβίας προέτρεψε την κυβέρνηση να προωθήσει δημόσιες πολιτικές που βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία, καθώς η χώρα δεν διαθέτει φορέα για τον συντονισμό των δράσεων για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Η μελέτη παρέχει επιστημονική βάση στις αρχές ώστε να λάβουν επείγοντα μέτρα για την προστασία της υγείας των κοινοτήτων του Αμαζονίου και των επηρεαζόμενων οικοσυστημάτων.
Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από αυτές τις έρευνες δείχνουν ότι ο υδράργυρος δεν γνωρίζει σύνορα: από τα ιζήματα μαγκρόβιων δασών σε μακρινές ακτές μέχρι τα δάπεδα σχολείων στις Άνδεις ή τα ποτάμια του Αμαζονίου, αυτό το τοξικό μέταλλο παραμένει μια παγκόσμια απειλή. Η διατήρηση των παράκτιων οικοσυστημάτων, η απολύμανση του σχολικού περιβάλλοντος και η εξάλειψη του υδραργύρου από την εξόρυξη είναι απαραίτητα βήματα για τον περιορισμό των επιπτώσεών του. Εν τω μεταξύ, οι επιστήμονες επιμένουν ότι η πρόληψη και η αποκατάσταση των φυσικών οικοτόπων είναι τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για την αποτροπή της ανακυκλοφορίας του υδραργύρου και της συνεχιζόμενης βλάβης της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος.