Το Rugulopteryx okamurae , γνωστό ως ασιατικό ή ιαπωνικό φύκι, μαστίζει αδιάκοπα τις ισπανικές ακτές. Προερχόμενο από τη Νότια Σινική Θάλασσα, έχει εγκατασταθεί στην Ανδαλουσία εδώ και πάνω από μια δεκαετία και, από το περασμένο καλοκαίρι, έχει εξαπλωθεί κατά μήκος των ακτών της Κανταβρίας. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα τοπικό πρόβλημα στο Στενό του Γιβραλτάρ έχει εξελιχθεί σε μια ασταμάτητη εισβολή που επηρεάζει τα οικοσυστήματα, την οικονομία και τον τουρισμό σε αρκετές αυτόνομες κοινότητες.
Στη Χώρα των Βάσκων, τα φύκια εντοπίστηκαν για πρώτη φορά το 2024 στο λιμάνι του Μπιλμπάο, αλλά αυτό το καλοκαίρι έχουν αποικίσει ολόκληρους βυθούς σε παραλίες όπως το Meñakoz (Barrika), το λιμάνι του Mutriku και η αποβάθρα του Castro Urdiales. Σύμφωνα με τον Jon Hidalgo του Ιδρύματος Lurgaia, σε μόλις ένα χρόνο, από σχεδόν αόρατο που ήταν, έχει περάσει στο να καλύπτει πλήρως τα βράχια σε βάθη πέντε μέτρων και κάτω, εκτοπίζοντας τα αυτοφυή φύκια όπως το Gelidium και αφήνοντας τον βυθό σχεδόν άγονο.
Οικολογικές και οικονομικές επιπτώσεις στην περιοχή της Κανταβρίας
Ερευνητές στο ερευνητικό κέντρο Azti επιβεβαίωσαν την παρουσία του είδους στην ακτή Gipuzkoa, μεταξύ Orio και Hondarribia, καθώς και στο Muskiz και κοντά στον ποταμό Nervión. Αν και δεν σχηματίζει ακόμη ένα συνεχές χαλί όπως στη Μεσόγειο, η ταχεία επέκτασή του αποτελεί αιτία ανησυχίας . Ο Iñigo Muxika, βενθικός οικολόγος στο Azti, εξηγεί ότι η μείωση των λιβαδιών με κόκκινα φύκια λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας και του αυξημένου ηλιακού φωτός διευκολύνει την εξάπλωση του χωροκατακτητικού είδους.
Οι συνέπειες είναι σοβαρές: τα βενθικά ψάρια (όπως οι ροφοί, οι σφυρίδες και τα λαβράκια) που τρέφονται με ιθαγενή φύκια εξαφανίζονται, μαζί με τους θηρευτές που εξαρτώνται από αυτά. Επιπλέον, τα στρώματα Gelidium παρείχαν καταφύγιο για τα γόνο, επομένως η απώλεια οικοτόπων μειώνει τη βιοποικιλότητα. Στο λιμάνι του Μπιλμπάο, η ποικιλία των φυκιών έχει μειωθεί κατακόρυφα από 40-49 είδη σε μόλις 12-16. Οι Ανδαλουσιανοί ψαράδες έχουν ήδη αναφέρει τη δραστική μείωση των αλιευτικών πεδίων και τις ζημιές στα δίχτυα τους, τα οποία σκίζονται εύκολα όταν πιαστούν στα στρώματα των φυκιών.
Μαζικές εκβράσεις και κόστος καθαρισμού
Στην Ανδαλουσία, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη στην επαρχία του Κάντιθ. Οι παραλίες στη Ρότα, την Τσιπιόνα, το Ελ Πουέρτο ντε Σάντα Μαρία και η ίδια η πόλη του Κάντιθ χρειάστηκε να απομακρύνουν χιλιάδες τόνους βιομάζας αυτή την εποχή. Μόνο στη Ρότα, το Δημοτικό Συμβούλιο έχει συλλέξει 3.407 τόνους και την 1η Ιουνίου, αριθμός ρεκόρ 217.620 κιλών απομακρύνθηκε σε μία μόνο ημέρα από την παραλία Τσορίγιο. Το Επαρχιακό Συμβούλιο του Κάντιθ έχει διαθέσει 605.000 ευρώ σε βοήθεια στους πληγέντες δήμους, αλλά τα τοπικά συμβούλια απαιτούν μεγαλύτερη συμμετοχή από τις περιφερειακές και εθνικές κυβερνήσεις.
Η δυσοσμία της αποσύνθεσης καθώς τα φύκια αποσυντίθενται κάτω από τον καλοκαιρινό ήλιο διώχνει τους λουόμενους και βλάπτει την τουριστική εικόνα της περιοχής. Σε πόλεις όπως το Mutriku, οι κάτοικοι προειδοποιούν ότι η οσμή θα γίνει αφόρητη αν τα φύκια δεν απομακρυνθούν σύντομα. Η εξάλειψή τους είναι αδύνατη με τις τρέχουσες μεθόδους, σύμφωνα με τους ειδικούς, επομένως οι προσπάθειες επικεντρώνονται στη διαχείριση των πλύσεων από φύκια.
Από τα απόβλητα στον πόρο: συνεχής έρευνα
Αντιμέτωπη με αυτήν την απειλή, η επιστήμη αναζητά εναλλακτικές λύσεις. Μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Μάλαγα απέδειξε ότι το Rugulopteryx okamurae μπορεί να μετατραπεί σε τροφή για εκτρεφόμενα ψάρια. Μετά από επεξεργασία για την εξάλειψη της τοξικότητάς του, η βιομάζα βελτιώνει το θρεπτικό προφίλ του κέφαλου: αυξάνει τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, μειώνει το συνολικό λίπος και ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα των ζώων. Αυτό το εύρημα, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Applied Phycology , ανοίγει την πόρτα σε ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας που μειώνει την εξάρτηση από τα ιχθυάλευρα.
Από την άλλη πλευρά, το Πανεπιστήμιο του Κάντιθ ξεκίνησε το έργο RUGULOMICS , το οποίο χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκά κονδύλια, το οποίο χρησιμοποιεί μοριακά εργαλεία για την έγκαιρη ανίχνευση των φυκιών και τη μελέτη της βιολογίας τους. Η πρωτοβουλία, υπό τον συντονισμό της Almudena Escobar-Niño, περιλαμβάνει την αλληλούχιση του γονιδιώματος και την αναζήτηση πρωτεϊνών βιοτεχνολογικού ενδιαφέροντος. Η χρήση της βιομάζας για την κατασκευή βιοπλαστικών διερευνάται επίσης, όπως σημειώνει ο Azti.
Η εξάπλωση των χωροκατακτητικών φυκιών δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης. Ενώ οι επιστήμονες εργάζονται για την εξεύρεση λύσεων, οι δήμοι κατά μήκος των ακτών των Βάσκων και της Ανδαλουσίας συνεχίζουν να δίνουν καθημερινή μάχη ενάντια στους τόνους φυκιών που ξεβράζονται στις παραλίες τους, αντιμετωπίζοντας ένα αβέβαιο μέλλον για τα θαλάσσια οικοσυστήματα και τις τοπικές οικονομίες που εξαρτώνται από τη θάλασσα.