Αν νομίζατε ότι τα έχετε δει όλα στον βυθό της θάλασσας, ξανασκεφτείτε το, γιατί η φύση μας έχει αφήσει άφωνους για άλλη μια φορά. Φανταστείτε να βουτάτε σε βάθος σχεδόν δύο χιλιομέτρων, όπου το φως είναι μια μακρινή ανάμνηση, και να συναντάτε ένα πλάσμα που μοιάζει σαν να βγήκε κατευθείαν από ταινία επιστημονικής φαντασίας: ένα πρακτικά διαφανές χταπόδι που αψηφά όλα όσα νομίζαμε ότι ξέραμε για τα κεφαλόποδα.
Αυτή η ανακάλυψη δεν αποτελεί απλώς μια οπτική περιέργεια, αλλά ένα πραγματικό βιολογικό παζλ. Μιλάμε για είδη όπως το Microeledone galapagensis και το γνωστό γυάλινο χταπόδι, ζώα που έχουν εξελιχθεί με τόσο παράξενους τρόπους που αναγκάζουν τους επιστήμονες να ξαναγράψουν εγχειρίδια ταξινόμησης και να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι προσαρμογές στα βαθιά νερά.
Το αίνιγμα της Microeledone galapagensis
Κοντά στο νησί Ντάργουιν στα Γκαλαπάγκος, μια διεπιστημονική ομάδα με επικεφαλής την Τζάνετ Ρ. Βόιτ και συνεργάτες από ιδρύματα όπως το Μουσείο Field του Σικάγο και το Πανεπιστήμιο της Βόννης ανακάλυψε ένα συναρπαστικό δείγμα. Πρόκειται για το Microeledone galapagensis , ένα μικρό, κάπως κοντόχοντρο κεφαλόποδο που, με την πρώτη ματιά, δεν φαίνεται να ανησυχεί κανέναν λόγω των μικρών βραχιόνων του και της έλλειψης βεντούζας.
Αυτό που είναι πραγματικά εκπληκτικό είναι το δέρμα του. Σε αντίθεση με τα ξαδέρφια του, τα οποία συνήθως καλύπτονται με χρωματοφόρα για καμουφλάζ ή για να τρομάζουν τα αρπακτικά, αυτό το χταπόδι έχει μια ραχιαία επιφάνεια σχεδόν απαλλαγμένη από χρωστική ουσία . Αυτό το χαρακτηριστικό το κάνει να μοιάζει με φάντασμα ή προνύμφη και όχι με ενήλικο, με αποτέλεσμα μια ημιδιαφανή εμφάνιση που είναι πολύ σπάνιο να παρατηρηθεί σε ζώα που ζουν σε απόλυτο σκοτάδι.
Για να κατανοήσουν αυτό το φαινόμενο, οι ειδικοί μιλούν για ετεροχρονία , η οποία ουσιαστικά συμβαίνει όταν ο ρυθμός της εμβρυϊκής ανάπτυξης αλλάζει και ένα ενήλικο ζώο διατηρεί χαρακτηριστικά που κανονικά θα βλέπαμε μόνο σε νεαρά στάδια. Είναι σαν το βιολογικό ρολόι αυτού του χταποδιού να έχει κολλήσει, αφήνοντάς το με μια νεοτενική μορφολογία.
Μια ανατομία που σπάει τους κανόνες
Η πραγματική έκπληξη ήρθε όταν σάρωσαν το δείγμα με έναν μικροαξονικό τομογράφο, μια εξαιρετικά ακριβή αξονική τομογραφία. Προς έκπληξη όλων, ανακάλυψαν ότι ενώ το εξωτερικό ήταν διαφανές, οι εσωτερικοί ραχιαίοι μύες του είχαν πυκνή χρώση. Με άλλα λόγια, το ζώο εμφανίζει αντίστροφη σκίαση : σκούρο στο εσωτερικό και ανοιχτόχρωμο στο εξωτερικό.
Αυτό το μοτίβο αποτελεί ένα απόλυτο μυστήριο, καθώς το τυπικό καμουφλάζ στον ωκεανό περιλαμβάνει μια σκούρα πλάτη που εναρμονίζεται με το φόντο και μια ανοιχτόχρωμη κοιλιά που μιμείται το φως που προέρχεται από ψηλά. Το Microeledone galapagensis κάνει ακριβώς το αντίθετο, υποδηλώνοντας ότι το σύστημα χρωστικών του ήταν παγωμένο σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης.
Επιπλέον, αυτή η ανακάλυψη προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση στην ταξινόμηση της οικογένειας Megaleledonidae. Αποδεικνύεται ότι αυτό το χταπόδι δεν διαθέτει μελανό σάκο και εκκόλπωμα καλλιέργειας, δύο όργανα που μέχρι τώρα θεωρούνταν απαραίτητα για τον ορισμό αυτής της ομάδας κεφαλόποδων. Χάρη στην τεχνολογία απεικόνισης, η απουσία αυτών των μερών έχει επιβεβαιωθεί χωρίς να καταστραφεί το δείγμα.
Το συναρπαστικό γυάλινο χταπόδι
Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε το γυάλινο χταπόδι, ένα άλλο κόσμημα του βυθού που κινηματογραφήθηκε από το Ινστιτούτο Ωκεανών Schmidt. Αυτό το πλάσμα, που ζει σε βάθος μεταξύ 200 και 1.000 μέτρων στον Ειρηνικό, είναι τόσο ζελατινώδες και διαφανές που μόνο τα μάτια και το οπτικό του νεύρο είναι ορατά .
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του είναι τα ορθογώνια μάτια του , μια οπτική ανωμαλία που το κάνει να μοιάζει με εξωγήινο. Αυτή η ακραία διαφάνεια είναι μια λαμπρή εξελικτική προσαρμογή για επιβίωση σε ένα περιβάλλον όπου οποιαδήποτε σκιά μπορεί να σημαίνει ότι γίνεται το δείπνο ενός αρπακτικού.
Τι μένει να ανακαλυφθεί
Παρά τις προόδους αυτές, η επιστήμη έχει ακόμα πολλά να μάθει. Επειδή το Microeledone galapagensis βρέθηκε σε μια πολύ συγκεκριμένη τοποθεσία, δεν γνωρίζουμε αν είναι ενδημικό στο νησί Ντάργουιν ή αν είναι διαδεδομένο σε όλο τον ανατολικό Ειρηνικό . Επιπλέον, απαιτείται μοριακή ανάλυση για να προσδιοριστεί ακριβώς πού ταιριάζει στο οικογενειακό δέντρο των κεφαλόποδων.
Επίσης, δεν έχουμε ιδέα τι τρώει, πώς αναπαράγεται ή πώς συμπεριφέρεται στην καθημερινή του ζωή. Αυτό μας υπενθυμίζει ότι ο πυθμένας του ωκεανού παραμένει η πιο άγνωστη περιοχή στον πλανήτη μας. Ότι ένα τέτοιο ζώο πέρασε απαρατήρητο μέχρι πρόσφατα, αποδεικνύει ότι ο ωκεανός κρύβει μυστικά που δεν μπορούμε καν να φανταστούμε.
Η ανακάλυψη αυτών των ημιδιαφανών κεφαλόποδων, από το Microeledone galapagensis με την ανεστραμμένη χρώση και την έλλειψη μελανιού, μέχρι το αιθέριο γυάλινο χταπόδι με τα ορθογώνια μάτια του, υπογραμμίζει την εκπληκτική προσαρμοστικότητα της ζωής στα βάθη της θάλασσας. Αυτά τα πλάσματα, που φαινομενικά αιωρούνται στο χρόνο λόγω διεργασιών όπως η ετεροχρονία, μας υποχρεώνουν να επανεξετάσουμε τη θαλάσσια ταξινόμηση και να καταστήσουμε σαφές ότι η εξερεύνηση των βαθών μόλις ξεκίνησε.
