Η θάλασσα που περιβάλλει την ισπανική χερσόνησο και τα αρχιπελάγη είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό όμορφο τοπίο για διακοπές στην παραλία: είναι ένα πραγματικό μωσαϊκό θαλάσσιων ειδών, οικοτόπων και βιολογικών κοινοτήτων που αριθμούν χιλιάδες. Από τα κρύα νερά του Ατλαντικού μέχρι τη θερμότερη Μεσόγειο, οργανισμοί από πολύ διαφορετικές προελεύσεις αναμειγνύονται, βρίσκοντας εδώ ένα ιδανικό μέρος για να ζήσουν, να αναπαραχθούν ή απλώς να σταματήσουν κατά τη διάρκεια των μεταναστεύσεών τους.
Σε αυτό το άρθρο, θα εξερευνήσουμε, με οργανωμένο τρόπο, μεγάλο μέρος αυτής της ποικιλομορφίας: φύκια, ασπόνδυλα, ψάρια, θαλάσσια θηλαστικά, χελώνες, θαλάσσια φυτά , καθώς και τα κύρια νομικά μέτρα και προγράμματα διατήρησης που εφαρμόζονται. Θα εξετάσουμε επίσης τα είδη που, αν και συναρπαστικά, μπορούν να προκαλέσουν τσιμπήματα ή τραυματισμούς στους κολυμβητές, ώστε να γνωρίζετε τι υπάρχει στο νερό όταν κολυμπάτε και γιατί είναι τόσο σημαντικό να το προστατεύετε.
Θαλάσσια βιοποικιλότητα στις ισπανικές ακτές
Ο συνδυασμός παραγόντων όπως το Στενό του Γιβραλτάρ, η επιρροή του Ατλαντικού, η Μεσόγειος Θάλασσα και τα υποτροπικά αφρικανικά ύδατα σημαίνει ότι περιοχές όπως η Μάλαγα και οι Κανάριοι Νήσοι φιλοξενούν μια σύγκλιση ατλαντικών, μεσογειακών, μακαρονησιακών και υποτροπικών ειδών . Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα ακόλουθα είδη να περιγράφονται μόνο σε ορισμένα τμήματα της ακτογραμμής:
- Περισσότερα από 100 διαφορετικά είδη θαλασσοπούλια ή υδρόβια πτηνά.
- Περισσότερα από το 30 παράκτια φυτά και 3 είδη φανερογάμων (ανθοφόρα θαλάσσια φυτά).
- Περισσότερα από το 15 κητοειδείς διαφορετικά (φάλαινες, δελφίνια, φάλαινες πιλότοι, φάλαινες με ράμφος…).
- 4 είδη θαλάσσιες χελώνες παρουσιάζονται σε τακτική βάση.
- Περισσότερα από 200 είδη ψάρια παράκτιες και πελαγικές.
- Περισσότερα από το 500 θαλάσσια ασπόνδυλα μεταξύ μαλακίων, καρκινοειδών, εχινόδερμων, κνιδόζωων, πολυχαιτών, βρυόζωων και σφουγγαριών.
- Περισσότερα από 150 είδη φύκια, τόσο πράσινο, καφέ όσο και κόκκινο.
Αυτός ο βιολογικός πλούτος είναι οργανωμένος σε περίπου 60 διαφορετικές βιοτικές κοινότητες , που κυμαίνονται από αμμώδεις παραλίες και γκρεμούς έως υποθαλάσσια λιβάδια, συστήματα αμμόλοφων, έλη, εκβολές ποταμών και κοραλλιογενείς βραχώδεις βυθούς όπου πολλαπλασιάζονται κοράλλια, γοργόνια και σφουγγάρια.
Φύκια και θαλάσσια φυτά: η βάση των οικοσυστημάτων
Τα φύκια και τα θαλάσσια φυτά αποτελούν τον πρώτο κρίκο σε πολλές τροφικές αλυσίδες και επίσης παράγουν οξυγόνο, δεσμεύουν CO2 και παρέχουν καταφύγιο σε πληθώρα ειδών. Οι επίσημοι κατάλογοι θαλάσσιας πανίδας και χλωρίδας αναδεικνύουν δεκάδες διαφορετικά φύκια και διάφορα θαλάσσια λιβάδια , όπως αποδεικνύεται από περιπτώσεις τοξικών φυκιών που απειλούν τη θαλάσσια ζωή.
Μεταξύ των πράσινων φυκών (χλωρόφυτα) είναι είδη όπως Caulerpa prolifera, Codium bursa, Flabellia petiolata, Ulva lactuca, Ulva rigida ή Valonia utricularis , τα οποία καλύπτουν βράχους, παλιρροϊκές πισίνες και ρηχούς πυθμένες, που χρησιμεύουν ως τροφή για φυτοφάγα όπως το vieja ή το salema.
Τα καφέ φύκια (Phaeophyceae) περιλαμβάνουν μεγάλους σχηματισμούς, για παράδειγμα Cystoseira mediterranea, Cystoseira tamariscifolia, Laminaria ochroleuca ή Sargassum vulgare . Αυτά τα «δενδρώδη φύκια» σχηματίζουν πραγματικά υποβρύχια δάση όπου βρίσκουν καταφύγιο νεαρά ψάρια, ασπόνδυλα και πολλά είδη μαλακίων.
Επίσης, πολύ εντυπωσιακά είναι τα κόκκινα φύκια (Rhodophyceae), με εκπροσώπους όπως τα Asparagopsis armata, Gelidium spinosum, Jania rubens, Laurencia obtusa και Nemalion helminthiides . Αρκετά από αυτά σχηματίζουν ασβεστολιθικές (κοραλλιογενείς) κρούστες που ενοποιούν το βραχώδες υπόστρωμα και συμμετέχουν στο σχηματισμό του κοραλλιογενούς οικοτόπου.
Όσον αφορά τα αληθινά θαλάσσια φυτά (φανερόγαμα), στην Ισπανία βρίσκουμε λιβάδια με Posidonia oceanica (στη Μεσόγειο) και του Οζώδες Cymodocea y Zostera noltiiΑυτά τα λιβάδια λειτουργούν ως «φυτώρια» de peces και τα ασπόνδυλα, σταθεροποιούν την άμμο και είναι καθοριστικής σημασίας για την υγεία της ακτογραμμής, γι' αυτό και πολλά βρίσκονται υπό ειδική προστασία.
Στα ύδατα της Κοινότητας της Βαλένθια, για παράδειγμα, έχουν επίσης εντοπιστεί μικροί πληθυσμοί του Halophila decipiens , ενός φανερόγαμου με ευαίσθητα φύλλα, ευρέως γνωστού ως «φύλλα άμμου», το οποίο αποικίζει μαλακά υποστρώματα και προσθέτει πολυπλοκότητα στο βιότοπο.
Θαλάσσια ασπόνδυλα: σφουγγάρια, κοράλλια, σκουλήκια και παρέα
Τα ασπόνδυλα αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των καταγεγραμμένων θαλάσσιων ειδών . Η ποικιλία των μορφών, των χρωμάτων και των οικολογικών λειτουργιών τους είναι τεράστια και πολλά από αυτά είναι εντελώς άγνωστα στον μέσο κολυμβητή, παρόλο που βρίσκονται ακριβώς κάτω από τα πόδια του.
Κνιδόζωα και «κοελεντερόζωα»: μέδουσες, ανεμώνες, κοράλλια και γοργόνια
Μεταξύ των κνιδόζωων, συναντάμε μέδουσες , ανεμώνες και κοράλλια, που κυμαίνονται από μικροσκοπικά είδη έως μεγάλους αποικιακούς οργανισμούς. Στις ακτές μας, αξιοσημείωτες μέδουσες περιλαμβάνουν την Cotylorhiza tuberculata (τη μέδουσα με τηγανητό αυγό), την Rhizostoma pulmo (τη μπλε μέδουσα), την Aurelia aurita (τη κοινή μέδουσα) και την Pelagia noctiluca , διάσημη για τη βιοφωταύγειά της και το ιδιαίτερα επώδυνο τσίμπημά της.
Το πιο επικίνδυνο είδος που καταγράφεται περιστασιακά στα ισπανικά ύδατα είναι ο πορτογαλικός άνθρωπος του πολέμου (Physalia physalis) , ο οποίος είναι στην πραγματικότητα μια πλωτή αποικία πολυπόδων και όχι μια «καθαρή» μέδουσα. Τα πλοκάμια του μπορούν να εκτείνονται για αρκετές δεκάδες μέτρα και το δηλητήριό του μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα, ακόμη και θάνατο σε ευαίσθητα άτομα, παιδιά ή ηλικιωμένους.
Οι θαλάσσιες ανεμώνες περιλαμβάνουν πολλά είδη γνωστά στους δύτες και τους ψαράδες: Actinia equina (θαλάσσια ντομάτα), Anemonia sulcata (θηλάζουσα ανεμώνη), Aiptasia mutabilis , διάφορα είδη Telmatactis και οι εντυπωσιακοί πολύποδες Parazoanthus axinellae . Όλες διαθέτουν τσιμπητικά κύτταρα, αλλά ο βαθμός αντίδρασης στο ανθρώπινο δέρμα ποικίλλει σημαντικά.
Τα κοράλλια και οι γοργόνιες εκπροσωπούνται επίσης επαρκώς: υπάρχουν σκληρά κοράλλια όπως το Dendrophyllia ramea (πορτοκαλί κοράλλι), το Leptopsammia pruvoti , λευκά κοράλλια ψυχρών υδάτων όπως το Lophelia pertusa και το Madrepora oculata , καθώς και πολυάριθμα γοργόνιες (Eunicella verrucosa, Leptogorgia sarmentosa, Paramuricea grayi, μεταξύ άλλων). Πολλά από αυτά τα είδη σχηματίζουν τρισδιάστατα ενδιαιτήματα που αυξάνουν την πολυπλοκότητα του βυθού και τη σχετική βιοποικιλότητα.
Σφουγγάρια και θαλάσσιες πιτσιλιές
Τα σφουγγάρια (Porifera) καλύπτουν βραχώδεις τοίχους, σπηλιές και σκιερές περιοχές με μεγάλη ποικιλία σχημάτων και χρωμάτων. Οι κατάλογοι των ισπανικών ακτών περιλαμβάνουν είδη όπως Verongia aerophoba (κίτρινο σφουγγάρι), Suberites domuncula (σφουγγάρι ερημίτη), Spongia officinalis (σφουγγάρι μπάνιου), Axinella damicornis , Axinella polypoides , Chondrosia reniformis και Clathrina clathrus . Μερικά έχουν ιστορικά σημασία στην αλιεία σφουγγαριών για οικιακή χρήση.
Τα ασκίδια και άλλα χιτωνοφόρα (υποφύλο Tunicata), όπως τα Ascidia mentula ή Halocynthia papillosa , συχνά περνούν απαρατήρητα, αλλά είναι πολύ αποτελεσματικά ως φίλτρα: αντλούν μεγάλες ποσότητες νερού, βοηθώντας στον καθαρισμό του και στην ανακύκλωση των θρεπτικών συστατικών.
Θαλάσσια σκουλήκια και άλλες λιγότερο ορατές ομάδες
Στα θαλάσσια σκουλήκια (κυρίως πολύχαιτα) περιλαμβάνονται εντυπωσιακά είδη όπως το πυροσκώληκα (Hermodice carunculata) , με τις τσιμπητικές τρίχες, ή τα εντυπωσιακά σωληνοσκώληκα όπως τα Sabella spallanzanii και Serpula vermicularis , τα οποία εμφανίζουν λοφία σε σχήμα βεντάλιας που τροφοδοτούνται με φίλτρο.
Άλλα δυσδιάκριτα αλλά άφθονα ασπόνδυλα είναι τα βρυόζωα , μερικά από τα οποία έχουν εμφάνιση που μοιάζει με κοράλλι (για παράδειγμα, Myriapora truncata , γνωστό ως ψευδοκόραλλο, ή Reteporella grimaldii , η «δαντέλα της Αφροδίτης»), σχηματίζοντας λεπτές ασβεστολιθικές δομές σε βράχους. Υπάρχουν επίσης λιγότερο γνωστές ομάδες όπως τα κτενοφόρα (για παράδειγμα , Beroe ovata ) και ζελατινώδεις οργανισμοί όπως οι σάλπες ( Salpa fusiformis, Salpa maxima ), οι οποίοι σχηματίζουν επιπλέουσες αλυσίδες που φιλτράρουν το πλαγκτόν.
Εχινόδερμα, καρκινοειδή και μαλάκια: η «κλασική» πανίδα του βυθού
Όταν σκεφτόμαστε τη θαλάσσια πανίδα που συναντάται σε βραχώδεις και αμμώδεις ακτές, μας έρχονται στο μυαλό αχινοί, αστερίες, καβούρια, γαρίδες, χταπόδια και κοχύλια. Όλα αυτά εκπροσωπούνται εξαιρετικά καλά κατά μήκος των ισπανικών ακτών, με επίσημες λίστες που περιλαμβάνουν δεκάδες είδη εχινόδερμων, σχεδόν εκατό καρκινοειδή και περισσότερα από 150 μαλάκια.
Εχινόδερμα: αχινοί, αστερίες και αγγούρια της θάλασσας
Μεταξύ των εχινόδερμων, αξιοσημείωτα είδη περιλαμβάνουν αχινούς όπως Paracentrotus lividus (κοινός αχινός), Arbacia lixula (μαύρος αχινός), Sphaerechinus granularis (αχινός με μπαλόνι) και καρδιοειδείς αχινούς όπως Spatangus purpureus . Τα αγκάθια τους μπορούν να προκαλέσουν πολύ επώδυνα τσιμπήματα , με κάψιμο και φλεγμονή. Ορισμένα είδη εκκρίνουν ακόμη και τοξικές ουσίες από αδένες που βρίσκονται στα αγκάθια τους.
Στην ομάδα των αστεριών βρίσκουμε τους εύρωστους αστερίες Marthasterias glacialis (μυτερούς αστερίες), Echinaster sepositus (κόκκινους αστερίες), Ophidiaster ophidianus (μωβ αστερίες), καθώς και εύθραυστους αστερίες (fragile stars) όπως οι Ophiothrix fragilis ή Ophiocomina nigra , οι οποίοι συνήθως κρύβονται κάτω από πέτρες και σε σχισμές.
Τα ολοθούρια , επίσης γνωστά ως ολοθούρια , περιλαμβάνουν είδη όπως τα Holothuria sanctori και Holothuria tubulosa . Είναι εξαιρετικοί ανακυκλωτές ιζημάτων: απορροφούν άμμο και οργανική ύλη και επιστρέφουν το «καθαρό» ίζημα, συμβάλλοντας στην οξυγόνωση του βυθού.
Καρκινοειδή: καβούρια, αστακοί και γαρίδες
Η ομάδα των θαλάσσιων και γλυκού νερού καρκινοειδών περιλαμβάνει καβούρια, αστακούς, γαρίδες, γαρίδες, πεταλίδες και άλλα καρκινοειδή. Δεκάδες διαφορετικά είδη έχουν καταγραφεί , με μια τεράστια ποικιλία μορφών ζωής, από καβούρια ερημίτη μέχρι γαρίδες καθαρίστριες.
Μεταξύ των παράκτιων και βραχωδών καβουριών που συναντώνται είναι τα Pachygrapsus marmoratus (μαρμάρινο καβούρι), Eriphia verrucosa (μαυριτανικό καβούρι), Carcinus maenas (πράσινο καβούρι) και Necora puber (βελούδινο καβούρι). Σε βαθύτερα νερά, εμφανίζονται είδη εμπορικού ενδιαφέροντος για την αλιεία, όπως το Cancer pagurus (βρώσιμο καβούρι) και τα βασιλικά καβούρια του γένους Calappa.
Οι αστακοί και τα συγγενικά είδη αντιπροσωπεύονται από τον ευρωπαϊκό αστακό (Homarus gammarus) , τον κόκκινο αστακό (Palinurus elephas) και αγκαθωτούς αστακούς όπως ο Scyllarus arctus (αστακός) και ο Scyllarides latus . Στα δεκάποδα καρκινοειδή περιλαμβάνονται επίσης εμπορικά πολύτιμες γαρίδες και γαρίδες όπως ο Nephrops norvegicus (βόρεια καραβίδα), η Aristaeopsis edwardsiana (κόκκινη γαρίδα) και η Parapenaeus longirostris (λευκή γαρίδα).
Τα συμβιωτικά καρκινοειδή είναι άφθονα, όπως μικρές γαρίδες που ζουν σε συνδυασμό με ανεμώνες, αχινούς, σφουγγάρια ή γοργόνειες, καθώς και πεταλίδες (Pollicipes pollicipes) και άλλα τσιρπίποδα όπως το Balanus trigonus ή το Megabalanus tintinnabulum , τα οποία σκεπάζονται με χαλιά στη ζώνη των κυμάτων.
Μαλάκια: από πεταλίδες και σαλιγκάρια μέχρι καλαμάρια και χταπόδια
Η ομάδα των μαλακίων και των συγγενών πλασμάτων είναι μια από τις πιο παραγωγικές σε ολόκληρη την ακτή: περισσότερα από 160 καταγεγραμμένα είδη που περιλαμβάνουν δίθυρα (μύδια, αχιβάδες), γαστερόποδα (σαλιγκάρια, πεταλίδες, γυμνοβράγχια) και κεφαλόποδα (χταπόδια, καλαμάρια, σουπιές).
Μεταξύ των δίθυρων, μερικά είδη που καταναλώνονται συνήθως περιλαμβάνουν το Perna perna (χτένι), το Venus verrucosa (μυώδες αδένα), το Arca noae (μυώδες αδένα του Νώε), το Pinna rudis (μυώδες αδένα) και το Spondylus senegalensis (στρείδι). Μερικά, όπως το μύδι χουρμά (Lithophaga lithophaga) , προστατεύονται αυστηρά λόγω της σημαντικής επίδρασης που έχει η συγκομιδή τους στα βράχια όπου ζουν.
Οι πεταλούδες ( Patella ulyssiponensis, Patella candei, Patella piperata ) αφθονούν σε βράχους και πισίνες παλίρροιας, καθώς και μικρά σαλιγκάρια όπως τα «burgados» ( Osilinus atrata, Gibbula magus, Gibbula cineraria ) ή «κοχύλια» του γένους Luruvia , Luxury, Luxury.
Τα κεφαλόποδα αποτελούν μια άλλη ομάδα αστέρων: το κοινό χταπόδι (Octopus vulgaris) , η σουπιά (Sepia officinalis) , το κοινό καλαμάρι (Loligo vulgaris) , διάφορα καλαμάρια και σουπιές ανοιχτού νερού ( Ommastrephes bartramii, Todarodes sagittatus, Illex coindetii ), καθώς και περίεργα είδη όπως η σπίρουλα (Spirula spirula) ή το χταπόδι βρικόλακα (Tremoctopus violaceus).
Τα γυμνοβράγχια και οι θαλάσσιοι γυμνοσάλιαγκες αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία: είναι μικρά, πολύχρωμα και ιδιαίτερα εκτιμημένα από τους υποβρύχιους φωτογράφους. Είδη όπως η Hypselodoris picta, η Limacia clavigera, η Peltodoris atromaculata (η ελβετική αγελάδα) και διάφορα είδη Aplysia , γνωστά ως θαλάσσια κουνέλια, μπορούν να βρεθούν εκεί.
Θαλάσσια ψάρια: από τις ρηχές ακτές μέχρι τα μεγάλα βάθη
Η λίστα de peces Η θαλάσσια ζωή που μπορεί να παρατηρηθεί στα ισπανικά ύδατα είναι εντυπωσιακή: έχουν καταγραφεί περισσότερα από 350 είδη, από μικρά γωβιά και μπλένι μέχρι μεγάλα θηρευτές των ωκεανών όπως τόνος, ξιφίας και διάφορους καρχαρίες.
Στους ρηχούς βυθούς των βράχων και της άμμου ζουν τα είδη που είναι πιο οικεία στον λουόμενο: μπαρμπούνι (Mullus surmuletus) , τσιπούρα (Sparus auratus) , τσιπούρα (Diplodus spp.) , σάλεμας (Sarpa salpa) , παπαγάλος (Sparisoma cretense) , σκουμπρί (Scomber colias) , μπόγκας (Boops boops) ή η πολύχρωμη γουράσα (Thalassoma pavo) και η νταμσελφίση (Coris julis).
Σε μικτές περιοχές με βράχους και άμμο, υπάρχει αφθονία από βάλτους (rosemaris, wassers), σερανίδες όπως η μικρή κηλιδωτή τσιπούρα (Serranus scriba) ή η μικρή κηλιδωτή τσιπούρα ( Serranus atricauda, Serranus cabrilla ) και, σε μέρη με ρωγμές και καταφύγια, ροφούς και τσιπούρα ( Epinephelus marginatus, Mycteroperca fusca ), που αποτελούν αληθινά σύμβολα της μεσογειακής και καναρίνιας πανίδας.
Στα βαθύτερα και πιο ανοιχτά νερά κινούνται μεγάλοι μετανάστες όπως ο ερυθρόπτερος τόνος (Thunnus thynnus) , ο κιτρινόπτερος τόνος (Thunnus albacares) , ο τόνος (Thunnus obesus) , ο μεγαλόφθαλμος τόνος (Thunnus alalunga) , οι μέλαβες (Auxis rochei) , οι γαλαζοπράσινοι τόνοι και τα άλλα είδη tunwonus (KK ) Sarda sarda ή Orcynopsis unicolor.
Δεν υπάρχει έλλειψη περίεργων ειδών όπως το ηλιοψάρι (Mola mola) και οι συγγενείς του, ο ξιφομάχος (Zeus faber) , το σαμόψαρο (Lepidopus caudatus, Aphanopus carbo) , διάφορες σαλάχια (γένη Raja, Dipturus, Leucoraja ), κιθαρόψαρο ( Rhinobatos ) και μια πληθώρα καρχαριών, από τον καρχαρία προσκυνητή (Cetorhinus maximus) έως είδη βαθέων υδάτων όπως ο Etmopterus spinax, ο Centrophorus granulosus, ο Oxynotus centrina ή ο αινιγματικός σκορπιός ( Regalecus glesne ).
Στη μεσοπαλιρροιακή ζώνη και σε βάθος λίγων μέτρων, αφθονούν μικρά ψάρια όπως οι μπλένιες , οι γωβιοί , οι βελόνες και οι ιππόκαμποι (Hippocampus hippocampus, Hippocampus guttulatus) , τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην υποβάθμιση των οικοτόπων τους.
Θαλάσσιες χελώνες, θηλαστικά και άλλα μεγάλα θαλάσσια σπονδυλωτά
Επίσης de peces και ασπόνδυλα, τα νερά μας φιλοξενούν μεγάλα θαλάσσια σπονδυλωτά που προκαλούν μεγάλο κοινωνικό και επιστημονικό ενδιαφέρον: χελώνες, κητώδη και, αν και ήδη εξαιρετικά σπάνια, η φώκια μοναχός.
Θαλάσσιες χελώνες
Στη Μεσόγειο και τον Ατλαντικό, κοντά στην Ιβηρική Χερσόνησο, παρατηρούνται συχνά τέσσερα είδη θαλάσσιων χελωνών: η χελώνα καρέτα (Caretta caretta) , η δερματοχελώνα (Dermochelys coriacea) , η γερακοχελώνα (Eretmochelys imbricata) και η πράσινη χελώνα (Chelonia mydas) . Πολλές από αυτές είναι τακτικοί επισκέπτες, χρησιμοποιώντας αυτά τα νερά ως τόπους διατροφής ή μεταναστευτικούς σταθμούς.
Όλες οι θαλάσσιες χελώνες περιλαμβάνονται σε καταλόγους προστατευόμενων και απειλούμενων ειδών διεθνώς και η Ισπανία έχει την υποχρέωση να τις προστατεύσει μέσω της προστασίας των θαλάσσιων χελωνών , της μείωσης των τυχαίων αλιευμάτων, της σωστής διαχείρισης των παραλιών ωοτοκίας και της φροντίδας των αδέσποτων ή τραυματισμένων ειδών.
Κητώδη και φώκια μοναχός
Ο κατάλογος των θαλάσσιων θηλαστικών που μπορούν να παρατηρηθούν στα ισπανικά ύδατα είναι πολύ εκτεταμένος: φυσητήρες (Physeter macrocephalus) , αρκετές φάλαινες rorquals (μπλε, κοινές, ρυγχοφάλαινες, τοξοκέφαλες, τροπικές), φάλαινες ( Eubalaena glacialis ), φάλαινες με καμπούρης ( Megaptera novaeangliae ), φάλαινες δολοφόνοι ( Orcinus orca ), φάλαινες πιλότοι ( Globicephala melas, G. macrorhynchus ), δελφίνια (κοινές, ριγέ, ρινοδέλφινα, κηλιδωτές, τραχιές, Fraser's), ψευδοκέφαλες φάλαινες ( Pseudorca crassidens ) και αρκετές φάλαινες με ράμφος ( Ziphius cavirostris, Mesoplodon spp., Hyperoodon ampullatus ).
Ιστορικά, υπήρχε επίσης η μεσογειακή φώκια (Monachus monachus) , η οποία πλέον έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τις ακτές μας, αλλά εξακολουθεί να έχει πληθυσμούς σε άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου και του ανατολικού Ατλαντικού. Είναι μια από τις πιο απειλούμενες φώκιες στον πλανήτη.
Επικίνδυνα είδη για τους κολυμβητές: μέδουσες, δηλητηριώδη ψάρια και άλλοι συνηθισμένοι κίνδυνοι
Ο μεγάλος αριθμός ειδών σημαίνει ότι, κατά καιρούς, ορισμένα μπορούν να προκαλέσουν τσιμπήματα, δαγκώματα ή τραυματισμούς αν τα πατήσουμε, τα αγγίξουμε ή τυχαία συναντήσουμε δρόμους μαζί τους. Αυτό δεν έχει σκοπό να προκαλέσει ανησυχία, αλλά μάλλον να ενημερώσει τους ανθρώπους για το τι υπάρχει εκεί έξω και πώς να αντιδράσουν.
Μεταξύ των μεδουσών, έχουμε ήδη αναφέρει αρκετές σχετικές: Cotylorhiza tuberculata (πολύ ήπιο ή σχεδόν ανεπαίσθητο τσίμπημα), Rhizostoma pulmo (έντονος κνησμός), Aurelia aurita (ελαφρά ενόχληση) και Pelagia noctiluca , οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν έντονο κάψιμο, πόνο και αργή επούλωση αλλοιώσεων. Η περιστασιακή παρουσία του πορτογαλικού πολεμιστή απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή όταν οι αρχές εκδίδουν προειδοποιήσεις.
Μεταξύ των ψαριών που είναι επικίνδυνα για ξυπόλυτα πόδια είναι το ψάρι υφαδάτο (Trachinus draco, Echiichthys vipera) , το οποίο θάβεται στην άμμο σε ρηχά σημεία και έχει δηλητηριώδη αγκάθια στην πλάτη και το κεφάλι του, και το φρύνος ή καλαμάρι (Uranoscopus scaber), το οποίο έχει επίσης δηλητηριώδη αγκάθια και ζει μισοθαμμένο σε μαλακούς βυθούς.
Η σκορπιός (Scorpaena scrofa και συγγενικά είδη) είναι ένα άλλο είδος που πρέπει να γνωρίζετε: οι ραχιαίες ακανθώδεις ακτίνες της έχουν δηλητηριώδεις αδένες και το τσίμπημα μπορεί να προκαλέσει πολύ έντονο πόνο, τοπικό οίδημα, ακόμη και γενικά συμπτώματα όπως ζάλη ή μεταβολές στην αρτηριακή πίεση.
Οι αχινοί , ειδικά ο αχινός με τα λευκά χείλη (Paracentrotus lividus ), αποτελούν συχνή αιτία επισκέψεων στα επείγοντα το καλοκαίρι: τα αγκάθια τους μπορεί να ενσωματωθούν βαθιά στο δέρμα, να σπάσουν και να συνεχίσουν να απελευθερώνουν ερεθιστικά εάν δεν αφαιρεθούν σωστά. Η καλύτερη πρόληψη είναι απλή: να φοράτε κατάλληλα υποδήματα σε βραχώδεις περιοχές και να αποφεύγετε να ακουμπάτε σε τοίχους που είναι καλυμμένοι με αχινούς ή ανεμώνες.
Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι σαλάχια (Dasyatis pastinaca και άλλα σαλάχια) . Έχουν ένα δηλητηριώδες αγκάθι στην ουρά τους. Αν και συνήθως δεν επιτίθενται, μπορεί να αμυνθούν αν τα πατήσουν ή τα ενοχλήσουν, προκαλώντας πολύ επώδυνες πληγές που απαιτούν ιατρική φροντίδα.
Νομικό πλαίσιο και προγράμματα διατήρησης θαλάσσιων ειδών
Η εξαιρετική ποικιλομορφία που περιγράφεται δεν είναι χωρίς απειλές: η υπεραλίευση, η θαλάσσια ρύπανση , η καταστροφή των οικοτόπων, η κλιματική αλλαγή και η παρουσία χωροκατακτητικών ειδών ευθύνονται για τη μείωση πολλών πληθυσμών. Για να περιορίσει αυτή την τάση, η Ισπανία έχει αναπτύξει ένα αρκετά ισχυρό νομικό και λειτουργικό πλαίσιο.
Ο νόμος 42/2007, για τη Φυσική Κληρονομιά και τη Βιοποικιλότητα , θεσπίζει τη βάση για την προστασία της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ειδών κοινοτικού ενδιαφέροντος. Το Βασιλικό Διάταγμα 139/2011 καταρτίζει τον Κατάλογο Άγριων Ειδών υπό Ειδική Προστασία, ο οποίος στη συνέχεια ενημερώθηκε (για παράδειγμα, με το Διάταγμα AAA/1771/2015) για την ενσωμάτωση νέων ειδών ή την αλλαγή της κατηγορίας απειλής τους.
Επιπλέον, η Διάταξη AAA/75/2012 ορίζει την περιοδική αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των ταξινομικών ομάδων που περιλαμβάνονται σε αυτόν τον κατάλογο και ρυθμίζει την απαγόρευση ενεργειών που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά την κατάστασή τους. Αυτό καλύπτει τα πάντα, από τα κητώδη και τις θαλάσσιες χελώνες έως τους καρχαρίες, τα θαλασσοπούλια και άλλα ευάλωτα είδη.
Σε περιφερειακό επίπεδο, κανονισμοί όπως ο ΝΟΜΟΣ 5/2017, για τη θαλάσσια αλιεία και υδατοκαλλιέργεια της Κοινότητας της Βαλένθια , θέτουν σαφείς στόχους: την προστασία των αλιευτικών πεδίων, τη διατήρηση των θαλάσσιων βιολογικών πόρων και τη διασφάλιση της βιώσιμης εκμετάλλευσης από περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική άποψη.
Παράλληλα, έχουν δρομολογηθεί συγκεκριμένα προγράμματα για τη μελέτη, την αποκατάσταση και την επανεισαγωγή της θαλάσσιας πανίδας σε συνεργασία μεταξύ κυβερνητικών φορέων, επιστημονικών ιδρυμάτων και ενώσεων αλιέων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμφωνία μεταξύ του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης, Κλιματικής Έκτακτης Ανάγκης και Οικολογικής Μετάβασης της Κοινότητας της Βαλένθια και του Ιδρύματος Ωκεανογραφίας.
Συνεργασία με αλιείς και δίκτυα εκβρασμού
Οι επαγγελματίες της αλιείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή επαφής με την άγρια ζωή στη θάλασσα, επομένως η συνεργασία τους είναι το κλειδί για την ανίχνευση παρεμπιπτόντων αλιευμάτων, εκβράσεων και θεάσεων προστατευόμενων ειδών . Στην Κοινότητα της Βαλένθια, για παράδειγμα, έχει θεσπιστεί ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο με τις ενώσεις αλιέων για:
- Αναφέρετε θεάσεις κητοειδείς και καταγράφουν τις αλληλεπιδράσεις με τα αλιευτικά εργαλεία.
- Αναφέρετε τυχαίες συλλήψεις θαλάσσιες χελώνες, ελασμοβράγχια (καρχαρίες και σαλάχια) ή άλλα ευαίσθητα είδη.
- Συνεργαστείτε στη συλλογή και παράδοση ζωντανών δειγμάτων στις ομάδες ανάκτησης.
Οι αναφορές για εκβράσεις ή τυχαίες συλλήψεις χελωνών, δελφινιών, φαλαινών και άλλων προστατευόμενων ζώων συνήθως διοχετεύονται μέσω του αριθμού τηλεφώνου έκτακτης ανάγκης 112 , ο οποίος ενεργοποιεί το πρωτόκολλο δικτύου εκβράσεων και κινητοποιεί εξειδικευμένες ομάδες.
Ορισμένα συγκεκριμένα προγράμματα που αναπτύσσονται περιλαμβάνουν ένα πρόγραμμα αποκατάστασης για θαλάσσιες χελώνες , θαλάσσια θηλαστικά και ελασμοβράγχια από τυχαία σύλληψη, το οποίο περιλαμβάνει τη συλλογή, τη διάγνωση, τη θεραπεία, την αποκατάστασή τους και την επακόλουθη απελευθέρωσή τους στο φυσικό περιβάλλον.
Ένα άλλο ενδιαφέρον έργο είναι αυτό που αποσκοπεί στην ανάκτηση πληθυσμών ιππόκαμπων (Hippocampus hippocampus και H. guttulatus) και κοραλλιών στις ακτές της Βαλένθια. Η τυχαία σύλληψη αυτών των ζώων σε δίχτυα αλιείας είναι σχετικά συχνή και χάρη στη συνεργασία με τους συλλόγους αλιέων, μπορούν να συλλεχθούν, να φυλαχθούν σε εξειδικευμένα κέντρα και, μετά από μελέτη κατάλληλων οικοτόπων, να επανεισαχθούν στην άγρια φύση.
Ένα πιλοτικό πρωτόκολλο για την αναπαραγωγή και αναπαραγωγή αχινών (Paracentrotus lividus και Arbacia lixula) σε αιχμαλωσία εφαρμόζεται επίσης , με στόχο την ενίσχυση των φυσικών πληθυσμών και την αξιολόγηση της εξέλιξής τους μέσω επιστημονικής παρακολούθησης από ιδρύματα όπως το Ινστιτούτο Παράκτιας Οικολογίας.
Τέλος, αναπτύσσονται εφαρμοσμένες μελέτες, όπως το έργο «Μελέτες των αναπαραγωγικών χαρακτηριστικών του χταποδιού (Octopus vulgaris) στα ύδατα της Κοινότητας της Βαλένθια» , το οποίο συντονίζεται από το IMEDMAR-UCV σε συνεργασία με τους συλλόγους αλιέων και τη διοίκηση αλιείας, για την προσαρμογή των απαγορεύσεων, των ελάχιστων μεγεθών και της διαχείρισης στην πραγματική βιολογία του είδους.
Όλο αυτό το δίκτυο ειδών, οικοτόπων, κανονισμών και προγραμμάτων διατήρησης καταδεικνύει πόσο περίπλοκη και εύθραυστη είναι η θάλασσα που βλέπουμε από την ακτή, ένας κόσμος που κατοικείται από μέδουσες, αχινούς, χελώνες, φάλαινες, φύκια, κοράλλια και κάθε είδους ψάρια . Το να τα γνωρίσουμε, να κατανοήσουμε ποια μπορεί να μας ενοχλούν και ποια βρίσκονται στα πρόθυρα της κατάρρευσης, και να κατανοήσουμε πώς καταβάλλονται προσπάθειες για την προστασία τους, είναι το πρώτο βήμα για να απολαύσουμε τη θάλασσα με σεβασμό και να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνει ένα καταφύγιο ζωής για πολλές γενιές που θα ακολουθήσουν.
